مذكوره و ضعف و سستى اعصاب و معده و احشا و كبد و فساد رنگ رخسار و بدن و نسيان و بلادت ذهن و سبات و ثقل حواسّ و عروض نزلات و تهبّج اطراف و زير چشم و سوء القنية و استسقاء و امثال اين‌هاست . و اگر آب كم‌تر از قدر حاجت و ضرورت بياشامند و يا ترك نمايند ، باعث خفقان و ضعف قلب و حرارت كبد و بىاشتهايى و احتراق اختلاط و لاغرى بدن مىگردد ؛ خصوص در بلدان حارّه و جوانان حارّ المزاج و فصل گرما و ايام طاعون ؛ به تخصيص كه قلب و معده و كبد ايشان حار و دماغ ايشان قوى باشد . ماء باردِ معتدل المقدارِ متّصف به اوصاف مذكوره موافق‌ترين آب‌ها است براى اصحّاء و منبّه اشتها و هاضم طعام و مستحكم كنندهء الياف معده است امّا مضر عصب و اصحاب اورام احشاست ؛ خصوص بسيار سرد و اكثار آن . و امّا آب سرد كرده به يخ و يا برف و يا آبى كه در آن برف و يا يخ انداخته باشند مضرّ و از آن هر دو در ضرر زياده ، تگرگ است و آبى كه تگرگ در آن انداخته باشند و از تگرگ « 1 » گداخته باشد . هر چند آب سرد ، محرور المزاجان قوى را موافق و مقوّى جاذبه و ماسكه و هاضمه و اشتها و كبد حار و تب‌هاى حاره است ، ليكن عموماً مطفى حرارت غريزيه و مضّعف اعصاب و باعث سدّه و صداع بارد [ و ] مضرّ صاحبان سدد و ضعف دماغ و سينه و احشاء ضعيفه و سوء القنية و قولنج و ضعف باه و باعث ترهّل و استرخاء و رعشه و تحريك نزلات ؛ خصوصاً اكثار و مداومت بر آن و بى وقت آشاميدن . و ماء بسيار حار : محلّل رياح و نفخ و جهت ماليخوليا و صداع بارد و بثور حلق و قروح حجاب و ريه و نواح صدر و اغتسال معده و رفع تشنگى سوداوى و بلغم شور و تنقيهء معده و تحريك دواى مسهل و اذابه بلغم و موادّ غليظه و ادرار بول و حيض و تسكين اوجاع و خارش بدن ، نافع . و اكثار و مداومت بر آن ، مضرّ معده و مرخى آن و مفسد هضم و

--> ( 1 ) . الف : ( انداخته باشند و از تگرگ ) حذف شده .